Świadczenie alimentacyjne jest jednym z obowiązkowych świadczeń rodziców na rzecz dzieci, które nie są jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy dochody z majątku dziecka pozwalają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Mimo, iż wydaje się to abstrakcyjne zdarza się, że małoletnie dziecko posiada już spory majątek. Może to być na przykład spadek, darowizna lub nagroda pieniężna. Majątek taki może pozwalać na utrzymanie dziecka, na przykład w oparciu o odsetki z rachunku bankowego. Generalnie jednak obowiązek urzymania małoletniego obciąża rodziców.

            Określenie wysokości alimentów niejednokrotnie nastręcza wielu trudności i stanowi zażewie konfliktu pomiędzy małżonkami. Mimo, iż zasadą jest, że obowiązek alimentacyjny powinien obciążać rodziców w równym stopniu, sama wartośc dostarczanych środków może się różnić i jest uzależniona od wielu czynników. Wynika to z faktu, iż zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Ustalenie zakresu usprawiedliwionych potrzeb stanowi tym samym fundament określenia wysokości świadczenia alimentacyjnego. Warto w tym miejscu zwrócić uwagę, iż obowiązek aliemntacyjny względem dziecka nie jest uzależniony – jak to ma miejsce na przykład w stosunku do świadczenia alimentacyjnego na rzecz byłego małżonka – od pozostawania dziecka w niedostatku.

            Pojęcie niedostatku nie zostało zdefiniowane ustawowo. W doktrynie dominuje jednak zgodny pogląd, iż z niedostatkiem mamy do czynienia w przypadku, gdy uprawniony nie może w pełni własnymi siłami i z własnych środków, zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb. Ustalenie uniwersalnego katalogu takich potrzeb nie jest możliwe i wymaga każdoczesnego określenia ze względu na cechy osobowe uprawnionego, zainteresowania, nawyki, upodobania, wiek, czy też wykształcenie. Zakres potrzeb dziecka można niejako pośrednio zdefiniować za pomocą celu wychowania, określonego przepisami prawa, zgodnie z którymi rodzice obowiązani są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotować je należycie do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień. Przy realizacji wskazanych potrzeb znaczenie ma zatem zarówno stopień rozwoju i uzdolnień dziecka, jak i możliwości rodziców. Zawsze jednak podstawowy zakres usprawiedliwionych potrzeb obejmował będzie podstawowe warunki egzystencji w postaci wyżywienia, zapewniającego właściwy rozwój, stosowną do wieku odzież, środki ochrony zdrowia, kształcenie podstawowe i zawodowe oraz ochronę osobistą i ochronę majątku. Pozostałe potrzeby, wykraczające poza wskazany powyżej zakres, uzależnione będą każdorazowo od osobistych cech dziecka oraz przyjętego przez zobowiązanego modelu konsumpcji. Zgodnie bowiem z utrwaloną w orzecznictwie zasadą, dzieci mają prawo do równej stopy życiowej, co ich rodzice. Nie dotyczy to wyłącznie potrzeb, będących przejawem zbytku. Tym samym określenie usprawiedliwionych potrzeb będzie każdorazowo uzależnione od szeregu czynników, których wpływ na sytuację materialną i osobistą uprawnionego, kształtował będzie wysokość świadczenia alimentacyjnego.

            Bardzo istotne z perspektywy świadczenia alimentacyjnego jest określenie możliwości majątkowych i zarobkowych obowiązanego. W praktyce określenie to budzi niejednokrotnie znaczne kontrowersje, wynikające z faktu, iż obejmuje ono nie tylko faktycznie uzyskiwane dochody, ale również dochody, które osoba zobowiązana może i powinna uzyskiwać przy dołożeniu należytej staranności oraz wykorzystywanie swoich sił umysłowych i fizycznych. Innymi słowy w zakresie możliwości zarobkowych mieszczą się również dochody, jakich zobowiązany nie osiąga z przyczyn nie dających się usprawiedliwić.

            Przykładem powyższej sytuacji jest niewykonywanie wyuczonego i dobrze płatnego zawodu, w zamian czego zobowiązany do świadczenia alimentacyjnego pracuje w pomniejszonym wymiarze godzin, wykonując pracę znacznie odbiegającą od zawodu wyuczonego.

            Pamiętać trzeba również, iż przy określaniu obowiązku alimentacyjnego należy brać pod uwagę usprawiedliwione potrzeby zobowiązanego. Nie można zatem żądać świadczenia, które w swojej istocie uniemożliwia zaspokojenie podstawowych potrzeb zobowiązanego. W doktrynie znany jest przypadek, gdy uprawniona do świadczenia aliemntacyjnego wniosła przeciwko rodzicom powództwo o ustalenie obowiązku alimentacyjnego w wysokości znacznie przekraczającej możliwości finansowe zobowiązanych, motywując roszczenie chęcią podjęcia studiów wyższych na prywatnej uczelni w innym mieście, co wiązało się z koniecznością wynajęcia mieszkania, dostarczania środków na utrzymanie oraz pokrycie kosztów czesnego. Sąd odmówił uprawnionej świadczenia, wskazując na usprawiedliwione potrzeby zobowiązanych oraz ich możliwości zarobkowe.

            W praktyce sądowej często spotykanym uzasadnieniem wniosku zobowiązanego do świadczenia alimentacyjnego o oddalenie powództwa jest istnienie zobowiązań kredytowych z tytułu zadłużenia. Podkreślić należy, iż istnienie tego rodzaju zobowiązań rzeczywiście obniża możliwości zobowiązanego, jednakże ocena takiego stanu rzeczy uzależniona jest od szeregu czynników. W judykaturze podkreślone zostało, iż istnienie zobowiązań kredytowych nie zawsze może skutkować obniżeniem obowiązku alimentacyjnego, w szczególności w przypadku, gdy uprawnionym do świadczenia pozostaje dziecko. Sądy wskazywały wielokrotnie, iż zaciągnięcie zobowiązania kredytowego, w celu zakupu samochodu, czy też nowych mebli, nie może odbywać się kosztem zapewnienia uprawnionemu odpowiednich środków utrzymania. Rodzice zobowiązani są bowiem do takiego wartościowania swoich potrzeb, by ich spełnienie nie odbywało się z pokrzywdzeniem dzieci. Podjęcie zobowiązania finansowego, w postaci kredytu na samochód, możliwe jest zatem dopiero wtedy, gdy spełnione zostaną podstawowe potrzeby uprawnionego.

            W kontekście zaciągania zobowiązań finansowych z pokrzywdzeniem uprawnionych do świadczenia aliemntacyjnego warto wspomnieć również, iż rodzice zobowiązani są do wyzbywania się składników swojego majątku celem czynienia zadość obowiązkom aliemntacyjnym, na przykład w celu ratowania zdrowia dziecka. W szczególności względem małoletniego dziecka, podstawą oddalenia powództwa o alimenty może być tylko brak jakichkolwiek możliwości finasowych, nie zaś szczupłość majątku rodzica. Wyątkiem jest sytuacja, gdy zbyciu miałby ulec składnik majątku, stanowiący podstawę utrzymania rodziny, na przykład zbycie przedsiębiorstwa lub jego elementów, gdy działalność gospodarcza stanowi źródło dochodu zobowiązanego do świadczenia. W żadnym wypadku też roszczenie dziecka nie może doprowadzić do niedostatku rodziców, na przykład wyzbycia się podstawowych sprzętów domowych lub naruszać ich prawo do zaspokajania elementarnych potrzeb.

            Na koniec warto podkreślić również, iż na wysokość świadczenia alimentacyjnego wpływ ma także osobiste staranie zobowiązanego. W określonych sytuacjach możliwości zarobkowe zobowiązanego mogą być ograniczone ze względu na konieczność sprawowania osobistej opieki. Za przykład posłużyć może sytuacja, w której jeden z rodziców, ze względu na stan zdrowia dziecka lub jego wiek, nie ma możliwości podjęcia pracy zarobkowej, gdyż naruszałoby to podstawowe obowiązki względem małoletniego. W takiej sytuacji sąd może zasądzić alimenty od rodzica wykonującego pracę zarobkową, zobowiązując niepracującą osobę do sprawowania dalszej, osobistej opieki nad dzieckiem uprawnionym do alimentów. Osobiste staranie rodzica niepracującego, pomimo iż nie posiada wartości ekonomicznej, stanowi bowiem przykład realizacji obowiązków alimentacyjnych.

Zasady ustalania wysokości alimentów przez sąd

Komentarze 2 thoughts on “Zasady ustalania wysokości alimentów przez sąd

  • 26 marca 2015 z 20:00
    Permalink

    Poszukuję dobrego pełnomocnika do spraw alimentów ale także podziału majątku z Warszawy – czy są jakieś nazwiska do których szczególnie warto się zwrócić. Jak wyszukać dobrego adwokata czy też radcę prawnego?

  • 29 marca 2015 z 19:09
    Permalink

    Znalazłem na waszym portalu informację, że adw. Sosnowski http://sprawy-rozwodowe.info specjalizuje się w spawach rozwodowych i właśnie alimentów. Ma dobre opinie klientów oraz pozytywne komentarze. Czy ktoś może korzystał z jego usług i może napisać coś o kosztach oraz jak wygląda cała współpraca z kancelarią?

Dodaj komentarz